‘Doen Wat Je Goed Doet’ aflevering 31: poppenspeelster Joke Kooij

© Joke Kooij
Amersfoort - Tijdens de kerstvakantie is het fijn om naast alle ontmoetingen met vrienden en familie er op uit te gaan met je (klein)kinderen. Er is het kinderfestival Winterkwartier of de nieuwe kerstvoorstelling van Holland Opera, maar ook het Jodokus Poppentheater. Op 28 december speelt daar het zelfbedachte sprookje De Wonderschelp. In deze aflevering het spotlicht op poppenmaakster en -speelster Joke Kooij.
Joke (70) is geboren Amsterdamse. Haar ouders woonden aan de uiteinden van dezelfde straat in Lutjebroek, werden verliefd en trouwden. Ze verhuisden naar de hoofdstad en begonnen een groentezaak. “Ik ben geboren tussen de bloemkool en rode kool”, zegt Joke hierover. Later werd haar vader wijnimporteur en was de eigenaar van vier vestigingen van Sluis slijterijen.
Ik ben geboren tussen de bloemkool en rode kool
Joke Kooij, poppenspeelster
Het huwelijk van haar ouders hield niet stand en daardoor kwam haar moeder met zeven kinderen terecht in een driekamerwoning. Ondanks deze zware tijden bloeide Joke op door haar hobby’s zoals toneel en ze volgde balletlessen. “Het eerste stuk theater dat ik maakte was op de padvinderij. Ik speelde in een stuk en herinner me dat ik op een moment helemaal alleen op het podium stond en een rol speelde. Dat vond ik geweldig, ik was denk ik een jaar of acht.”
Omdat haar moeder zelf niet had kunnen studeren vond ze het belangrijk dat Joke en haar zussen wel naar school gingen. “Ik ging naar de MMS, de middelbare meisjesschool. Het was een nonnenschool en ik vond het verschrikkelijk. Het was een elitaire school en toen rustte er een taboe op gescheiden ouders. Ik voelde me daar eigenlijk heel minderwaardig. Daardoor heb ik extra hard gestudeerd, om te laten zien wat ik kan.”
Joke ging de studie cultureel werk volgen op Middeloo in Amersfoort. Zo kwam ze in onze stad te wonen, te beginnen in Liendert. “Ik ging de huizen langs en belde aan en zo kwam ik op een flat in Liendert terecht. Bij een gescheiden vrouw, ik kon haar slaapkamer huren. Tot ze een vriend kreeg, toen moest ik weg. Ik heb op wel vier adressen gewoond in studententijd. Na Middeloo kwam ik via een stage weer in Amsterdam, toen ik in 1976 in een buurthuis ging werken als cultureel werker.”

Poppentheater

“Daar heb ik cursussen gegeven, maar het buurthuis werd wegbezuinigd. Zo ben ik bij poppenmaker en -theater terechtgekomen. Ik maakte al poppen als hobby en via een vriend belde een poppenspeler mij. Hij kon tijdens een kinderfeestje niet optreden en vroeg ik dat wilde doen. Ik had toen alleen weleens iets met de poppenkast gedaan in het buurthuis.”
Ze kwam terecht op een decadent feestje van iemand die bij omroep VARA werkte. “Het was super vrijgevochten en als je niet dronk, hoorde je er niet bij. Maar ik moest werken dus ik sloeg de drank af. Ik heb een provisorische poppenkast gemaakt en voor de kinderen die er waren gespeeld. Er kwam een moeder op af en ze vroeg me om ook bij haar te komen spelen. Ik blufte. Ik zei dat ik dat vaker deed en zo is het balletje gaan rollen.”
Joke Kooij speel graag poppentheater voor kinderen tot tien jaar.
Joke Kooij speel graag poppentheater voor kinderen tot tien jaar. © Joke Kooij
“Toen ben ik zelf wat gaan ontwikkelen. Iemand maakte een poppenkast voor me en voor optredens ging ik overal naar toe. Op het Amstelveld, bij heel rijke mensen. Maar ook in de Bijlmer, de kinderen daar waren altijd heel blij met de clownsneuzen die ik gaf. Ik kreeg altijd een bord met kip en rijst na het optreden. Daar zat ik tussen allemaal zwarte mensen en als enige witte vrouw. Daar voelde ik me niet thuis. Als een soort van eenzaam, dat je er niet bijhoort. Dat is vreemd dan.”
Bij een optreden in een buurtcentrum in Amsterdam bleek het zoontje van Youp van ‘t Hek in het publiek te zitten. “Hij was na de voorstelling heerlijk aan het dollen met hem. Ik speelde bij Angela Groothuizen thuis, voor allemaal kinderen op kussens. Net als het publiek bij het seksueel opvoedingsprogramma op de televisie dat Groothuizen presenteerde.”

Fantasiewereld

“Ik vind de fantasiewereld van de kinderen heerlijk. Dat deel ik met ze. De kinderen kunnen ook meedoen, maar ze moeten niet gedwongen worden. Iedereen is anders, ze komen in een andere wereld terecht en kunnen hun eigen creativiteit aanspreken. Soms doen ze niet mee, anderen wel en soms hebben ze zelf ook weleens ideeën bij een verhaal. Ik heb sommige ideeën weleens overgenomen omdat ze goed waren.“
In het begin speelde Joke veel voor peuters, dat was toen nog niet zo ingeburgerd. Die zijn veel beweeglijker en het is lastig om hun aandacht vast te houden. “Ze er toch bij houden doe je met veel bewegen en liedjes. Voor peuters leven poppen echt, dus dan moet je niet met een enge pop aankomen. Kleuters die snappen dat al. Nu speel ik meer voor kleuters en kinderen tot tien jaar.”
Haar droom was een eigen poppentheater, maar dat was financieel niet haalbaar om buiten haar eigen woning te doen. In 2001 regelde Joke via woningruil een huis in Amersfoort in Kattenbroek. Inmiddels is ze in Hoogland geland en heeft ze een ruime zolder waar haar theater Poppenzolder is gevestigd. “Omdat ik nu wat ouder ben, speel ik alleen nog in de schoolvakanties. Als ik gevraagd wordt ook wel buiten de deur, maar alleen in de omgeving van Amersfoort. Ik ga niet meer de hele tijd met een poppenkast sjouwen.”
Joke werkte ook op een buitenschoolse opvang, maar is nu gepensioneerd. Naast bekende sprookjes verzon ze zelf ook twee sprookjes. Het verhaal van De Wonderschelp dat ze donderdag speelt is er een van. “Het gaat over een dappere zeemeermin, wiens vader ziek wordt. De zeekoning kan alleen beter worden met de wonderschelp. Zij gaat het land op waar deze verborgen ligt, dan moet ze heel dapper zijn. Eind goed, al goed natuurlijk. Zo hoort dat voor die kinderen.”
Ze heeft alles gedaan wat ze wilde, van grote reizen maken tot poppenspelen door het hele land. “Ik wil nog wel een keer voor al mijn nichtjes en neefjes spelen op mijn verjaardag. Ik denk dat ik dat doe als ik 75 word. Ik had altijd wel het idee om een boek te maken van een van mijn verhalen, maar dat is een flinke opdracht. Ik heb weleens een tekencursus gevolgd, maar ik vind dat te moeilijk. Ik hoop dat iemand anders het zou willen tekenen. Daar zoek ik nog iemand voor.”

Meer informatie: www.theaterjodokus.nl

Heb je een tip of opmerking? Stuur ons je nieuws via nieuws@nieuwsplein33.nl.